هر چه آنها را امر فرمايد اطاعت كنند « 1 » ، و از هر چه نهى فرمايد منتهى شوند ، بدون آن‌كه با تكلف و زحمت باشد . قواى مُلك انسان هم اگر مسخّر روح شد ، تكلف و زحمت از ميان برخيزد و به راحتى مبدل گردد ، و اقاليم سبعهء مُلك تسليم ملكوت شود و همهء قوا عُمّال آن گردند . و بدان اى عزيز كه عزم و ارادهء قويّه در آن عالَم خيلى لازم است و كاركن است . ميزانِ يكى از مراتب بهشت ، كه از بهترين بهشت‌هاست ، اراده و عزم است كه انسان تا داراى ارادهء نافذه و عزم قوى نباشد ، داراى آن بهشت و مقام عالى نشود . در حديث است كه وقتى اهل بهشت در آن مستقر گردند ، يك مرقومه از ساحت قدس الهى - جلّت عظمته - صادر گردد براى آنها به اين مضمون : « اين كتاب از زندهء پايدار جاويدان است به سوى زندهء پايدار جاويدان . من چنانم كه به هر چه بفرمايم بشو مىشود ؛ تو را نيز امروز چنان كردم كه به هر چه امر كنى بشود مىشود » « 2 » . ملاحظه كن اين چه مقامى و سلطنتى است ، و اين چه قدرتى است الهى كه ارادهء او مظهر ارادةاللَّه شود : معدومات را لباس وجود دهد . از تمام جنّات جسمانى ، اين قدرت و نفوذِ اراده بهتر و بالاتر است . و معلوم است اين مرقومه عبث و جزاف رقم نشود . كسى كه اراده‌اش تابع شهوات حيوانى باشد و عزمش مرده و خمود باشد به اين مقام نرسد . كارهاى حق تعالى از جزاف مبرّاست : در اين عالم از روى نظام و ترتيب اسباب و مسببات است ، در آن عالم هم همين‌طور است . بلكه آن عالم الْيَقْ به نظام و اسباب و مسببات است . تمام نظام عالم آخرت از روى تناسبات و اسباب است : نفوذ اراده از اين عالم بايد تهيه شود ؛ دنيا مزرعهء آخرت و مادهء همهء نعم بهشتى و نقم جهنمى است . در بيان يكى از اسرار « أفضل الأعمال أحمزها » پس ، در هر يك از عبادات و مناسك شرعيه علاوه بر آن‌كه خودش داراى صورت اخروى ملكوتى است ، كه به آن تعمير بهشت جسمانى و قصور آن ، تهيه غلمان و

--> ( 1 ) - اشاره است به كريمهء : ( لا يَعْصُونَ اللَّه ما أمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ) . ( التحريم ( 66 ) : 6 ) ( 2 ) - ر . ك : صفحه 54 .